نسل دوم ادبیات داستانی ایران/ گردآورنده: مهدی دلگرم

برگرفته از سایت کانون ادبی هنری دانشگاه پیام نور رشت

 

نسل دوم _ ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۷

     این دوره را می توان از نظر کمیت و کیفیت آثار پدید آمده و همچنین از نظر ظهور نویسنده به عنوان یک شخصیت فرهنگی در دوران معاصر و حتی ایجاد کننده ی  یک الگوی فکری و ادبی از فرهنگ ایران در سطح جهان توسط نام و آوازه نویسندگان این دوره -علیرغم همه محدودیت ها- نام برد. این دوره را می توان از درخشان ترین دوره های داستان نویسی ایران دانست.

    داستان نویسی در شاخه های مختلف رشد می یابد. توجه به مناطق مختلف کشور، اکتشاف خرده فرهنگ های بومی، توجه به اقلیم های مختلف _ تعدد و گوناگونی سبک و شیوه نوشتن توسط نویسندگان گوناگون، توجه عمیق تر و دقیق تر به صناعت های ادبی، ظهور داستان نویسی زنان، ایجاد گرایشات مدرنیستی در شکل داستان نویسی، توجه به ذهنیات و بازنمایی عرصه های تازه بر روی داستان نویسی، پرداختن به شکل و چگونگی داستان گویی و برخورد هنرمندانه با زبان ، پیدا شدن زبان و سبک و شیوه خاص یک نویسنده به عنوان شاخصه و شناسنامه هنری او مثل سبک احمد محمود، سبک گلشیری، سبک دولت آبادی.

    شاید فقط کمی تردید باعث شود که قطعیت کلام از بین برود اما بدون هیچ تردیدی عقیده بر این است واژه و اصطلاح ادبیات معاصر ایران را شاعران و نویسندگان و نمایشنامه نویسان همین نسل ایجاد کردند و این اصطلاح امروز جا افتاده و عادی را عرق ریزان روح نویسندگان همین دوره ایجاد کرده است.

 

ادبیات معاصر ایران از هدایت و نیما تا امروز

    در این نوشته روی داستان کوتاه متمرکز شده ایم. چرا که نام هایی که فهرست وار در زیر می آوریم بعضی دارای رمان و حتی رمان های مهم و تأثیر گذار هستند اما در این نوشته فقط از نظر موقعیت و روند کاریشان در امر نوشتن داستان کوتاه مدنظر هستند و بدون هیچ اولویتی به نام نویسندگان این نسل اشاره می کنم.

۱) ساعدی                                                                                                                                        مجموعه داستان های : واهمه های بی نام و نشان ،ترس و لرز،گور و گهواره ،دندیل

 

شناخت نامه ساعدی ( جواد مجابی ) ، شناخت نامه ساعدی ( کورش اسدی )

۲)  بهرام صادقی

                                                                                                                                                                                                                                                                                                    

مجموعه داستان، سنگر و قمقمه های خالی

نقد صادقی، خون آبی بر زمین نمناک ( نوشته محمودی )، معرفی و آثار صادقی ( از نشر روزنگار )، زندگی نامه صادقی ( نشر نیلوفر )

۳)  گلشیری

نیمه تاریک ماه ( مجموعه داستان های کوتاه )

نقد: نقشبندان قصه ایرانی ( رضا عامری )، نقد داستان خانه روشنان ( صالح حسینی ) و مقالات و نقد و نظر درباره گلشیری و آثارش.

۴)  دولت آبادی

کارنامه سپنج ( نامی که دولت آبادی به چاپ مجموعه داستان های کوتاه خود داده است و شامل همه داستان های کوتاه  وی می باشد. )

اشاره به نام تک داستان ها:

 مرد،هجرت سلیمان، لایه های بیابانی،ادبار و آینه

۵)  احمد محمود

زایری زیر باران، غریبه و پسرک بومی، قصه آشنا

۶)  سیمین دانشور

به کی سلام کنم، شهری چون بهشت

۷)  مهشید امیر شاهی

کوچه بن بست، سار بی بی خانم، بعد از روز آخر، به صیغه اول شخص مفرد

۸) شمیم بهار

 مجله هنر و اندیشه در دهه  ۴۰ آثار شمیم بهار را چاپ کرده است.   

۹)  جواد مجابی

 از دل به کاغذ

۱۰)جمال میر صادقی

منتخب داستان های کوتاه میر صادقی

۱۱) اسماعیل فصیح

 نمادهای دشت مشوش

 

معرفی منابع مربوط به نسل اول و دوم _ ۱۳۰۰ تا۱۳۵۷ 

۱)  باز آفرینی واقعیت ( منتخب داستان ها ) - سپانلو - مقطع ۱۳۰۰ تا ۱۳۵۷(منبع کلاسیک)

۲) داستان نویسان ایرانی ( منتخب داستان ها ) - تورج رهنما -  مقطع ۱۳۰۰ تا ۱۳۵۷(منبع کلاسیک)

۳)  هفتاد داستان کوتاه ایران - محمد بهارلو

۴)یادگار خشکسالی های باغ- رهنما- مقطع ۱۳۰۰ تا ۱۳۵۷(منبع کلاسیک)

۵)  هشتاد سال داستان کوتاه ایران ( جلد اول ) - میر عابدینی - ۱۳۰۰تا ۱۳۶۰ (۱)

۶)  صد سال داستان نویسی- میر عابدینی

۷)  نویسندگان پیشرو ایران - سپانلو

۸) باغ در باغ - مجموعه مقالات هوشنگ گلشیری - فصل _ نقد داستان _ سخنرانی هایی درباره ادبیات معاصر

و مسلماً کتاب های دیگر و منابع دیگری هم هستند: اینترنت، مجلات و کتاب های دیگر...

 

تذکر یک نکته: وجود یک جریان خاص از رنگ و بوی محلی و منطقه ای یا یک جور خصلت بومی نویسی در ادبیات داستانی نسل دوم ظهور می کند. هر چند شاید این گونه تقسیم در بررسی ادبیات به مناطق جغرافیایی مرسوم نباشد اما با نگاهی از این زاویه به وجود چنین جریانی در ادبیات معاصر و در داستان نویسی ایران ( مشخصاً داستان کوتاه ) برمی خوریم که در این جا اشاره وار به آن می پردازیم.

۱) جریان اصفهان: جریان اصفهان از دهه ۴۰ شمسی وارد ادبیات معاصر ایران شد با مشخصه های خاص خود مثل نثر روان شناسانه، تکنیک و ظرایف شکلی در ارائه کار، فضاسازی خاص همان منطقه،  درگیری حرفه ای این دسته از نویسندگان با امر نوشتن، پرداخت ذهنی و درونی شخصیت ها، توجه به رمان نویسی مدرن و جدید اروپا، جریان سیال ذهنی و بعد، رمان نو فرانسوی، توجه به مسئله زبان و زبان آفرینی در داستان، توجه به مضامین قاجاری و تاریخی با نگاهی نو و جدید. در هر صورت باید آثار این نویسندگان را به عنوان بخشی از ادبیات معاصر ایران خواند و کلیت آن را در نظر آورد بعد برای بررسی و نگاه خاصی می توان از این زاویه نیز مشخصاً به این نویسندگان و آثارشان - در این جا داستانِ کوتاه -پرداخت. 

    داستان نویسانی مثل گلشیری، بهرام صادقی، مدرسی، کلباسی، علی خدایی،محمد رحیم اُخوت، عباسپور،... در هر صورت جریان اصفهان، حتی امروز هم ویژگی سبکی و حضور شخصی دارد و بازتاب این حضور حتی در جوایز ادبی هم مشهور است.

۲) جریان جنوب: جریان جنوب به خصوص منطقه خوزستان، با مشخصه هایی مثل پرداخت مشخص به سیاست و امر تحولات اجتماعی، نثر صمیمانه و فضاسازی منطقه گرمسیری، به کار بردن اسامی و مکان های خاص، پیوند با جریان ادبیات معاصر آمریکا، مشخصاً همینگوی و هم چنین وجود یک گرایش تقریباً مشخص چپ فکری در درون ادبیات جنوب، پرداخت بیرونی تر شخصیت ها- برعکسِ درون گرایی مکتب اصفهان- جریان جنوب پرداخت بیرونی تر و عمل گراتری دارد. به این مشخصه ها اشاره وار پرداختیم در برخورد رودررو و مستقیم مشخصه های این جریان کاملاً به چشم می آید. اما به عقیده من باید آن را در کلیت ادبیات معاصر ایران دید با داستان نویسانی مثل احمد محمود، پارسی پور، صفدری، عبدالهی، احمد آقایی، منیرو روانی پور و... .

  چنین مشخصه ها یا ویژگی هایی را - البته کم رنگ تر به نسبت جریان اصفهان یا جنوب- در مناطق بومی و جغرافیایی دیگر هم می توان دید. مانند: گیلان، خراسان، تبریز. اما با گستره منطقه به منطقه وتسری این ویژگی در تحلیل و بررسی ادبیات معاصر ( در اینجا داستان کوتاه ) نقد دقیق وعلمی نیست،  اما در کنار بررسی کلیت ویژگی های داستان کوتاه ایرانی، می توان از این زاویه، این نگاه خاص و مقطعی و منطقه ای را به بررسی و تحلیل خود داد.

/ 0 نظر / 124 بازدید